प्रकरणचे नाव - वाक्यांचे प्रकार व वाक्यरूपांतर

राठोड सर निर्मित - राज्य लोकसेवा आयोग , सरळसेवा पद भरती, TCS , IBPS , पोलीस भरती व इतर राज्य विभाग भरती परीक्षा PYQ आधारित मराठी स्मार्ट नोट्स + मास्टर सराव

Rathod Sir - online अधीकारी study point

भाग A - स्मार्ट नोट्स

(■) राज्यातील सर्व स्पर्धा परीक्षांसाठी - स्मार्ट नोट्स

विषयचे नाव - मराठी व्याकरण

प्रकरणचे नाव - वाक्यांचे प्रकार व वाक्यरूपांतर

(■))--------● अभ्यासक्रम (अ) ●--------((■)
प्रकरण (1) - एकूण : वाक्यांचे प्रकार

(A) वाक्याची उजळणी व प्रकार (प्रधान व गौण वाक्य)

1. वाक्य म्हणजे काय? व वाक्यांची रचना

■ वाक्य म्हणजे काय?
□ एखाद्या शब्दसमुहाला पूर्ण अर्थ प्राप्त झाला तर त्याला आपण वाक्य असे म्हणतो.
○ वाक्य म्हणजे ठराविक क्रमाने आलेल्या शब्दांच्या अर्थपूर्ण समूह होय.
○ पूर्ण अर्थाचे बोलणे म्हणजे वाक्य होय.
□ उदाहरणार्थ 
1. हा झाड आहे. (वाक्य)
2. तो झाड डोंगरावर आहे. (वाक्य)

■ वाक्याची रचना 
□ मराठीत वाक्याची रचना " कर्ता + कर्म + क्रियापद " या पद्धतीने असते.
○ कर्ता, कर्म, क्रियापद हे वाक्यातील महत्त्वाचे घटक असतात. 
○ वाक्यातील क्रियापद वाक्याचा मुख्य घटक असतो.
○ वाक्यातील कर्ता व क्रियापद यांना वाक्याचे प्रथमोपस्थित घटक म्हणतात. 
○ वाक्यातील कर्त्याला उद्देश असे म्हणतात.
○ वाक्यातील क्रियापदाला विधेय असे म्हणतात.
□ उदाहरणार्थ 
1. हा झाड आहे. 
○ कर्ता (उद्देश) → झाड
○ क्रियापद (विधेय) → आहे

2. प्रधान व गौण वाक्य म्हणजे काय? व Trick (ट्रिक)

■ वाक्यामध्ये दोन उपवाक्ये असतात.
१. प्रधान वाक्य
२. गौण वाक्य
□ प्रधान वाक्य : ज्या वाक्यात एक स्वतंत्र विचार सांगितलेला असतो, त्यास प्रधान वाक्य म्हणतात.
□ गौण वाक्य : ज्या वाक्यात एक स्वतंत्र विचार सांगितलेला नसतो, व ते वाक्‍य दुसऱ्या कोणावर तरी अवलंबून असते, त्यास गौण वाक्य असे म्हणतात.

■ प्रधान वाक्य किंवा गौण वाक्‍य शोधण्याची trick
□ वाक्य कोणत्या उभयान्वयी अव्ययांनी जोडले आहे. ते शोधावे. आणि त्यावरून ते वाक्य प्रधान आहे की गौण ते ठरवावे.
□ उदाहरण -: जर तु लवकर आलास, तर आपण बागेत जाऊ.
○ दिलेल्या वाक्य हे संकेतबोधक उभयान्वयी अव्ययानी जोडलेले आहे.
○ संकेतबोधक उभयान्वयी अव्ययात पहिले वाक्य नेहमी गौण असते. तर दुसरे वाक्य प्रधान असते.

(B) वाक्यांचे मुख्य तीन प्रकार व उजळणी

1. केवल वाक्य (शुद्ध वाक्य)

■ ज्या वाक्यात एकच उद्देश्य (कर्ता) व एकच विधेय (क्रियापद) असते, त्या वाक्यास केवल वाक्य किंवा शुद्ध वाक्य म्हणतात. 
○ एकच मुख्य क्रिया असते.
○ रचना : एकच कर्ता + एकच क्रियापद
□ उदाहरणार्थ 
1. सूर्य रोज पूर्वेला उगवतो. 
2. मधू पुस्तक वाचतो.
3. गांधीजी दररोज प्रार्थना करतात. 
4. राम आंब खातो.

2. संयुक्त वाक्य

■ जेंव्हा दोन किंवा अधिक केवल वाक्ये प्रधानत्वसूचक उभयान्वयी अव्ययांनी जोडली जातात, तेव्हा तयार होणाऱ्या वाक्‍यास " संयुक्त वाक्य " असे म्हणतात.
○ या उभयान्वयी अव्ययांनी जोडलेली वाक्ये वेगळी केल्यास ती सर्व केवल वाक्य असतात. 
○ दोन कर्ते आणि, व ने जोडले असतील; परंतु क्रिया मात्र एकच असेल तर असे वाक्य केवल वाक्‍य मानावे. 
→ उदा. अलका आणि सुनील विजूच्या घरी गेले. 

■ प्रधानत्वसूचक उभयान्वयी अव्ययांचे चार प्रकार.
○ 1. समुच्चयबोधक - उभयान्वयी अव्यय
→ आणि, व, शिवाय, अन्‌, नि, न, आणखी, आणिक 
○ 2. विकल्पबोधक - उभयान्वयी अव्यय
→ किंवा, अथवा, वा, अगर, की, नाहीतर
○ 3. न्यनत्वबोधक - उभयान्वयी अव्यय
→ पण, परंतु, परी, बाकी, तरी, किंतु
○ 4. परिणामबोधक - उभयान्वयी अव्यय
→ म्हणून, सबब, यास्तव, त्यास्तव, याकरिता, त्याकरिता, तस्मात, अतएव, त्यामुळे, यामुळे 

■ समुच्चयबोधक संयुक्त वाक्ये
○ या प्रकारच्या वाक्यांमध्ये बेरीज किंवा मिलाप दर्शविला जातो. 
१. विजा चमकू लागल्या आणि पावसाला सुरुवात झाली.
२. सिता व गिता बहिणी आहेत. 
३. बाबांनी भिकाऱ्याला जेवण दिले शिवाय पैसेही दिले. 
४. आम्ही पु.ल.देशपांडेचे व्याख्यान ऐकले आणखी कॅसेटही घेतल्या. 

■ विकल्पबोधक संयुक्त वाक्ये
○ या प्रकारच्या वाक्यांमध्ये दोघापैकी एक असा बोध होतो. 
१. बाबा तुला सकाळी किंवा संध्याकाळी भेटतील. 
२. तुला पैसा हवा की किर्ती हवी. 
३. देह जावो अथवा राहो पांडूरंगी दृढ भावो. 
४. आम्ही भेटायला घरी अगर कार्यालयात येऊ. 

■ न्युनत्वबोधक संयुक्त वाक्ये
○ या वाक्यामध्ये दोन्ही वाक्यापैकी एका वाक्यात कमीपणा / नकार दर्शविला जातो. 
१. गणेशने खूप प्रयत्न केले पण त्याला यश आले नाही.
२. शेतकऱ्याने शेती नांगरली परंतू पाऊस आला नाही.
३. मरावे परी कितीरूपी उरावे. 
४. पडल्यावर फक्त पायालाच लागले बाकी सर्व ठीक. 

■ परिणामबोधक संयुक्त वाक्ये
○ या वाक्यामध्ये पहिल्या वाक्याच्या परिणाम दुसऱ्या वाक्यामध्ये झालेला दिसून येतो. 
१. गाडी खराब झाली म्हणून मिटींगला यायला उशिर झाला.
२. मी अधिकारी झालो त्यामुळे माझा सत्कार झाला.
३. तो गैरहजर राहिला यास्तव त्याची निवड झाली नाही.
४. वर्तमानपत्रात फोटो आला सबब विचारणा होऊ लागली.

3. मिश्र वाक्य

■ जेव्हा एक प्रधान वाक्य व एक किंवा अधिक गौण वाक्ये जेव्हा गौणत्वसूचक उभयान्वयी अव्ययांनी जोडली जातात, तेव्हा तयार होणाऱ्या वाक्‍यास " मिश्र वाक्य " असे म्हणतात.
○ मिश्रवाक्यात एक मुख्य किंवा प्रधानवाक्य असते व इतर वाक्ये अर्थाच्या दृष्टीने त्या मुख्यवाक्‍यावर अवलंबून असलेली अशी अवलंबी किंवा गौणवाक्‍ये असतात. 
○ म्हणजे मिश्र वाक्यामध्ये एक प्रधान व एक गौण वाक्य असते. 

■ गौणत्वसूचक उभयान्वयी अव्ययांचे चार प्रकार.
○ 1. स्वरूपबोधक - उभयान्वयी अव्यय
→ की, म्हणून, म्हणजे, जे 
○ 2. कारणबोधक - उभयान्वयी अव्यय
→ कारण, कारण की, का-की
○ 3. उद्देशबोधक - उभयान्वयी अव्यय
→ म्हणून, यास्तव, म्हणजे, तस्मात, यासाठी
○ 4. संकेतबोधक - उभयान्वयी अव्यय
→ जर-तर, जरी-तरी, जेव्हा-तेव्हा 

■ स्वरूपबोधक मिश्र वाक्ये (+, -) 
○ या प्रकारच्या वाक्यांमध्ये पहिल्या वाक्याचा खुलासा दुसऱ्या वाक्यावरून कळतो. 
○ या प्रकारच्या वाक्यामध्ये पहिले वाक्य नेहमी प्रधान (+) तर दुसरे वाक्य गौण (-) असते. 
१. टिळक म्हणाले की स्वराज्य हा माझा जन्मसिद्ध हक्क आहे. 
२. एक रुपया म्हणजे शंभर पैसे. 
३. राम म्हणून चरित्रवान राजा होता. 
४. माझा विधास आहे, की मी नक्की पास होईल. 

■ कारणबोधक मिश्र वाक्ये (+, -) 
○ या वाक्यामध्ये पहिल्या वाक्याचे कारण दुसऱ्या वाक्यावरून समजते.
○  या प्रकारच्या वाक्यामध्ये पहिले वाक्य नेहमी प्रधान (+) तर दुसरे वाक्य गौण (-) असते. 
१. साहेब त्याला रागावले कारण तो कामचुकारपणा करत होता. 
२. पत्र लिहिण्यास कारण की पैसे पाठवा. 
३. तुला आईबाबांचा खूप अभिमान वाटतो का, की त्यांनी माझ्यासाठी खूप कष्ट केले. 
४. त्याचे डोळे लाल झाले, कारण की तो उन्हात फिरला. 

■ उद्देशबोधक मिश्र वाक्ये (-, +) 
○ या प्रकारच्या वाक्यामध्ये पहिले वाक्य नेहमी गौण (-) तर दुसरे वाक्य प्रधान (+) असते. 
१. आम्हाला अधिकारी व्हायचय म्हणून आम्ही अभ्यास करतो. 
२. मला परीक्षेत प्रथम क्रमांक मिळावा यासाठी मी अभ्यास करतो. 
३. शरीर बळकट व्हावे, म्हणून मी व्यायाम करतो. 

■ संकेतबोधक मिश्र वाक्ये (-, +) 
○ या प्रकारच्या वाक्यांमध्ये अट / संकेत दर्शविलेली असले. 
○ या प्रकारच्या वाक्यामध्ये पहिले वाक्य नेहमी गौण (-) तर दुसरे वाक्य प्रधान (+) असते. 
१. जर परिक्षा वेळेवर झाली, तर निकाल वेळेवर येईल. 
२. जेव्हा आकाशात ढग जमतात, तेव्हा मोर नाचू लागतात. 
३. जरी तिला समजावून सांगितले, तरी तिने ऐकले नाही.
४. जर व्यायाम केला, तर शरीर बळकट होईल.

(C) गौणवाक्यांचे (उपवाक्ये) तीन प्रकार व उजळणी

1. नामवाक्य

■ नामाचे कार्य करणाऱ्या गौणवाक्याला "नामवाक्‍य" म्हणतात.
○ मिश्रवाक्यात जेथे नाम यावयास हवे त्या ठिकाणी एखादे वाक्य आल्यास त्यास "नामवाक्य" म्हणतात. 
○ नाम कोठे कोठे येते - कर्ता, कर्म, विधानपूरक व समानाधिकरण या चार जागी. पण मिश्रवाक्यात या चार जागी जर गौणवाक्ये आली तर त्यांना नामवाक्ये म्हणतात. 

■ पुढील वाक्य पाहा : गुरुजी म्हणाले की एकी हेच बळ. 
→ या वाक्यात गुरुजी म्हणाले हे प्रधानवाक्य आहे, व एकी हेच बळ हे गौणवाक्‍य आहे. 
→ गुरुजी म्हणाले यातील म्हणाले, या क्रियापदाचे कर्म कोणते? "एकी हेच बळ". हे गौणवाक्य कर्माच्या जागी आले आहे; म्हणजे हे गौणवाक्य या वाक्यात कर्माचे कार्य करते. 
→ कर्माच्या जागी नाम येत असते. म्हणजे "एकी हेच बळ" हे गौणवाक्य येथे नामाचे कार्य करते. 

■ उदाहरणार्थ 
१. तो उत्तीर्ण झाला, फार चांगले झाले. (कर्ता) 
२. गुरुजी म्हणाले की मुलांनी नेहमी खरे बोलावे. (कर्म) 
३. प्रश्न असा आहे की त्याच्याजवळ पुरेसे पैसे नाहीत. (पूरक)
४. आम्ही स्पर्धेत हरलो ही वार्ता खरी आहे. (समानाधिकरण) 

■ दिलेल्या मिश्र वाक्यातील ज्या वाक्याला काय? ने प्रश्‍न विचारला जातो तेव्हा उत्तर येणारे वाक्‍य गौण वाक्‍य असते व प्रश्‍न विचारलेले वाक्य प्रधान वाक्य असते. 
○ गौण वाक्य प्रधान वाक्याच्या कर्माचे काम करते व कर्म नेहमी नाम असते; म्हणून अशा गौण वाक्‍यास नाम वाक्य म्हणतात.
□ पुढील वाक्य पाहा :
१. गुरुजी म्हणाले, की पृथ्वी गोल आहे. (गुरुजी काय म्हणाले)
२. त्याचा विश्वास आहे, की मी नक्की पहिला नंबर मिळवेन. (त्याचा काय विश्वास आहे?)

2. विशेषणवाक्य

■ विशेषणाचे कार्य करणाऱ्या गौणवाक्याला "विशेषणवाक्य" म्हणतात.
○ मिश्रवाक्यात जेथे विशेषण यावयास हवे त्या ठिकाणी एखादे वाक्य आल्यास त्यास "विशेषणवाक्य" म्हणतात. 
○ विशेषणवाक्याचा संबंध प्रधानवाक्यातील एखाद्या नामाशी किंवा सर्वनामाशी असतो. विशेषणाप्रमाणे हे गौणवाक्यही नाम किंवा सर्वनाम याबद्दल विशेष माहिती सांगून त्याची व्याप्ती मर्यादित करते. 

■ पुढील वाक्य पाहा : जे चकाकते, ते सारे सोने नसते. 
→ या वाक्यात ते सारे सोने नसते हे प्रधानवाक्य आहे; व जे चकाकते हे गौणवाक्य आहे. 
→ या मिश्रवाक्यात जे चकाकते याचे कार्य कोणते? मुख्य वाक्यातील “ते” या सर्वनामाबद्दल ते विशेष माहिती सांगते. [ नाम किंवा सर्वनाम यांच्याबद्दल विशेष अशी माहिती देणाऱ्या शब्दाला आपण “विशेषण” म्हणतो. ]
→ म्हणजे जे चकाकते हे गौणवाक्य विशेषणाचे कार्य करते. याला “विशेषणवाक्य” म्हणतात. 

■ उदाहरणार्थ (ठळक अक्षरे ही विशेषणवाक्ये)
१. जे चकाकते, ते सारे सोने नसते.
२. जो आवडतो सर्वांना तोची आवडे देवाला. 
३. जी आपणांला काही शिकवतात अशी पुस्तके मुलांनी वाचावी. 

■ मिश्र वाक्यात जो, जी, जे, ज्या चे वाक्य विशेषण वाक्य असते तर तो, ती, ते, त्या चे वाक्‍य मुख्य वाक्य असते.
□ पुढील वाक्य पाहा :
१. जे चकाकते, ते सारे सोने नसते. 
२. जो आवडतो सर्वांना, तोची आवडे देवाला.

3. क्रियाविशेषणवाक्य

■ क्रियाविशेषणाचे कार्य करणाऱ्या गौणवाक्याला "क्रियाविशेषणवाक्य" म्हणतात.
○ मिश्रवाक्यात जेथे क्रियाविशेषण यावयास हवे त्या ठिकाणी एखादे वाक्य आल्यास त्यास "क्रियाविशेषणवाक्य" म्हणतात. 
□ जे गौणवाक्य प्रधानवाक्यातील क्रियापद, विशेषण किंवा क्रियाविशेषण यांच्याबद्दल विशेष माहिती सांगते म्हणजे त्यांच्या बाबतीत स्थल, काल, रीत, संकेत, कारण, परिणाम वगैरेविषयी अधिक भर घालते त्यास “क्रियाविशेषणवाक्य” म्हणतात. 
○ गौणवाक्य जर प्रधान वाक्यातील क्रियापद, क्रियाविशेषण किंवा विशेषण यांच्या बाबतीत स्थल, काळ, रीत, संकेत, कारण, उद्देश यांविषयी माहिती सांगत असेल, तर ते क्रियाविशेषण गौणवाक्य असते. 
○ सामान्यपणे जोडीच्या उभयान्वयी अव्ययाने जोडलेल्या वाक्यांत पहिले गौणवाक्य असते.(जेथे - तेथे, जिकडे - तिकडे) 

■ पुढील वाक्य पाहा : दिव्यत्वाची जेथ प्रचीती, तेथे कर माझे जुळती. 
→ या वाक्यात तेथे कर माझे जुळती हे प्रधानवाक्य आहे, तर दिव्यत्वाची जेथ प्रचीती हे गौणवाक्य आहे. 
→ तेथे माझे कर जुळती, म्हणजे कोठे? जेथे दिव्यत्वाची प्रचीती येते तेथे. म्हणजे जुळती या क्रियापदाचे ते स्थळ दाखविते. 
→ क्रियापदाचे स्थळ दाखविण्याचे काम हे क्रियाविशेषणाचे. म्हणून दिव्यत्वाची जेथ प्रचीती हे गौणवाक्य या मिश्रवाक्यात क्रियाविशेषणाचे कार्य करते. 
→ अशा वाक्याला क्रियाविशेषणवाक्य म्हणतात. 

■ उदाहरणार्थ (ठळक अक्षरे ही क्रियाविशेषणवाक्ये) 
१. जेव्हा घाम गाळावा तेव्हाच खायला भाकरी मिळते. (कालदर्शक : जेव्हा - तेव्हा, ज्यावेळी - त्यावेळी, जसे - तसे) 
२. जेथे जातो तेथे तू माझा सांगाती . (स्थलदर्शक : जेथे - तेथे, जिकडे - तिकडे) 
३. तुला जसे वाटेल तसे वाग. (रीतिदर्शक : जसे - तसे) 
४. जर प्रामाणिकपणे अभ्यास केला असशील तर उत्तीर्ण होशील. (संकेतदर्शक : अट असते, जर - तर, म्हणजे, की) 
५. पावसाळा असला तरी मुले अलीकडे छत्र्या वापरत नाहीत. (विरोधदर्शक : जरी - तरी) 
६. तो इतका मोठ्याने बोलला की त्याचा आवाज बसला. (कारणदर्शक : कारण, कारण की, की) 
७. शरीर घाटदार व्हावे म्हणून आम्ही व्यायाम करतो. (उद्देशदर्शक : म्हणून) 
८. जेवढे पुणे मोठे आहे, त्यापेक्षा मुंबई मोठी आहे. (तुलनादर्शक : जेवढे - तेवढे, त्यापेक्षा)
९. तो उन्हात फिरला, म्हणून त्याला बाबांनी मारले. ( परिणामदर्शक : म्हणून)

(D) वाक्यांच्या - अर्थावरील प्रकार व उजळणी

1. विधानार्थी वाक्य

■ ज्या वाक्यात केवळ विधान केलेले असते, त्यास “विधानार्थी वाक्य” म्हणतात. 
○ अशा वाक्याची सुरवात कर्त्याने होते व शेवटी पूर्णविराम असतो. 
○ कोणत्याही प्रकारची माहिती सांगणारे वाक्‍य विधानार्थी असते. 
○ या वाक्यांना साधे वाक्य, तसेच स्वार्थी वाक्य म्हटले जाते. 

■ उदाहरणार्थ 
१. बाबा पंढरपूरला गेले. (विधान)
२. मी इयत्ता दहावीत शिकतो. (विधान)
१. माझे वडिल आज परगावी गेले. (विधान)
३. नगरात एक राजा होता. (विधान)

2. प्रश्‍नार्थी वाक्य

■ ज्या वाक्यात प्रश्‍न विचारलेला असतो, त्यास “प्रश्‍नार्थी वाक्य” म्हणतात. 
○ प्रश्नार्थक वाक्याच्या शेवटी प्रश्‍नचिन्ह (?) असते. 

■ उदाहरणार्थ 
१. तू केव्हा परत येणार आहेस? 
२. तुमचे उपकार मी कसे विसरेन?

3. उद्गारार्थी वाक्य

■ ज्या वाक्यात भावनेचा उद्गार काढलेला असतो, त्यास “उद्गारार्थी वाक्य” म्हणतात.
○ अशा वाक्याच्या शेवटी उद्गारवाचक चिन्ह (!) असते. 

■ उदाहरणार्थ 
१. अबब! केवढा मोठा साप हा! 
२. शी! काय हे अक्षर तुझे!

4. होकारार्थी वाक्य

■ ज्या वाक्यातून होकार दर्शविला जातो, त्यास “होकारदर्शक” किंवा “करणरूपी वाक्य” म्हणतात. 
○ होकारार्थी वाक्यात क्रियेचा होकार असतो. 

■ उदाहरणार्थ 
१. नेहमी खरे बोलावे. (होकार)
२. मी आज गावाला जात आहे. (होकार)
३. मी आपले काम करणार आहे. (होकार)
४. मला पेरू आवडतात. (होकार)

5. नकारार्थी वाक्य

■ ज्या वाक्यातून नकार दर्शविलेला असतो, त्यास “नकारदर्शक” किंवा “अकरणरूपी वाक्य” म्हणतात. 
○ नाही, नको, नये, न्‌ अशा नकारदर्शक शब्दांचा वापर केलेला असतो.
○ नकारार्थी वाक्यात क्रियेचा नकार असतो. 

■ उदाहरणार्थ 
१. कधीही खोटे बोलू नये. (नकार)
२. दुसऱ्याची निंदा करू नये. (नकार)
३. मला चहा नको. (नकार)

(E) क्रियापदांच्या - अर्थावरील प्रकार व उजळणी

1. स्वार्थी वाक्य

■ वाक्यातील क्रियापदाच्या रूपावरून फक्त काळाचा बोध होत असेल, तर त्यास “स्वार्थी वाक्य” म्हणतात.
○ हे वाक्‍य माहिती देणारे असते. 

■ उदाहरणार्थ 
१. मुले घरी गेली / जातात / जातील. (काळाचा बोध)
२. मधू शाळेत गेला. (काळाचा बोध)
३. राधा नाचत असते. (काळाचा बोध)

2. आज्ञार्थी वाक्य

■ वाक्यातील क्रियापदाच्या रूपावरून आज्ञा, आशीर्वाद, प्रार्थना, विनंती किंवा उपदेश या गोष्टींचा बोध होत असेल, तर त्यास “आज्ञार्थी वाक्य” म्हणतात. 
○ वाक्यातील क्रियापदाच्या रूपावरून कोणत्याही प्रकारच्या आज्ञेचा उल्लेख होत असेल, तर अशा वाक्यास “आज्ञार्थी वाक्य” म्हणतात.
○ व्यक्ती कितीही मोठी असली तरी तिला एखादे काम सांगितल्यास ती आज्ञाच असते. 
○ धातूचा किंवा धातूला " आ / ए / अ / ऊ " प्रत्यय जोडून आज्ञार्थी क्रियापद करता येते. 
○ आज्ञार्थी वाक्याच्या क्रियापदाचे रूप एकेरी असते. 

■ उदाहरणार्थ 
१. देवा मला परीक्षेत पास कर. (प्रार्थना) 
२. तुम्ही ताबडतोब रांगे उभे राहा. (आज्ञा) 
३. हे प्रकरण तू पोलिसांकडे ने. (सल्ला) 
४. राणी, माझे एवढे काम कर. (विनंती) 
५. ईश्वराची तुमच्यावर कृपा असो. (आशीर्वाद) 
६. तुम्ही डॉक्टरांकडे जा. (उपदेश) 
७. आम्ही बाहेर जाऊ. (परवानगी)

3. विध्यर्थी वाक्य

■ वाक्यातील क्रियापदाच्या रूपावरून विधी म्हणजे कर्तव्य, शक्‍यता, योग्यता, इच्छा या गोष्टींचा बोध होत असेल, तर त्यास “विध्यर्थी वाक्य” म्हणतात. 
○ शक्‍यतो अशा क्रियापदाला " वा / वी / वे " प्रत्यय असतो.
○ विध्यर्थी वाक्यांतील क्रियापदातील रूपे वा, वी, ते, वेत इ. प्रत्ययांनी युक्त असतात. 
○ विध्यर्थी वाक्यालाच “इच्छार्थक वाक्य” म्हणतात.

■ उदाहरणार्थ 
१. राष्ट्रध्वजाचा मान राखावा. (कर्तव्य) 
२. मुलांनी वडिलांची आज्ञा पाळावी. (कर्तव्य) 
३. मला परीक्षेत पहिला वर्ग मिळावा. (तर्क) 
४. आता तो सिनेमागृहात असावा. (शक्यता) 
५. जळगावकरांनीच पाहणचार करावा. (योग्यता)
६. देवाने मला पास करावे (इच्छा)

4. संकेतार्थी वाक्य

■ वाक्यातील क्रियापदाच्या रूपावरून अमुक केले असते, तर अमुक झाले असते अशी अट किंवा संकेत असा अर्थ निघत असेल, तर त्यास “संकेतार्थी वाक्य” म्हणतात. 
○ जर - तर अर्थाने जोडलेले वाक्य संकेतार्थी असते. (जर-तर, जे-ते, जेव्हा-तेव्हा, जरी-तरी )
○ क्रियापदाचे एक रूप दुसऱ्यावर अवलंबून असते. 

■ उदाहरणार्थ 
१. जर पाऊस आला तर शेतकरी आनंदित होतील. 
२. अभ्यास केला असता तर परीक्षा पास झाला असतास. 
३. लवकर आलात; म्हणजे बागेत जाऊ. 
४. पास झालो की पेढे वाटीन. 
५. जे चकाकते ते सोने नसते. 
६. जो अभ्यास करील तो पास होईल. 
७. जर परीक्षा वेळेवर आली तर निकाल वेळेवर येईल.

(■))--------● अभ्यासक्रम (ब) ●--------((■)
प्रकरण (2) - वाक्‍यरूपांतर व वाक्यसंकलन

(A) वाक्यांचे वाक्यरूपांतर व वाक्यसंकलनाची उजळणी

1. वाक्यरूपांतर म्हणजे काय?

■ वाक्याच्या अर्थाला बाथा न आणता रचनेत केलेला बदल म्हणजे “वाक्यरूपांतर” होय. 
○ वाक्यरूपांतर या प्रक्रियेला वाक्यपरिवर्तन असेही म्हणतात. 
○ वाक्‍यरूपांतर म्हणजे दिलेल्या वाक्याच्या रूपात किंवा रचनेत केलेला बदल.
○ वाक्‍यरूपांतर करताना लक्षात ठेवा. वाक्याचे रूपांतर करताना रचनेत बदल होत असला, तरी वाक्याच्या अर्थात बदल होऊ नये. 

■ पुढील वाक्य पाहा : उद्या तो घरी खात्रीने येईल.
→ हे वाक्य होकारार्थी आहे. ते नकारार्थी करावयाचे झाल्यास तो घरी खात्रीने येणार नाही. असे करून चालणार नाही.
→ हे वाक्य नकारार्थी होईल, पण त्यामुळे मूळ वाक्याचा अर्थ पूर्णपणे बदलेल. इतकेच नव्हे तर ते विरुद्धार्थी होईल; म्हणून वाक्याच्या रूपात बदल तर करावयाचा मात्र अर्थ तोच कायम ठेवायचा.
→ या पद्धतीने वरील वाक्याचे रूपांतर तो घरी आल्याशिवाय राहायचा नाही. असे होईल.

2. वाक्यसंकलन / वाक्यसंश्लेषण म्हणजे काय?

■ दोन किंवा अधिक वाक्‍यांपासून एकच वाक्य तयार करणे याला " वाक्य एकत्रीकरण / वाक्यसंश्लेषण / वाक्यसंकलन / वाक्य संयोजन " असे म्हणतात.
○ एकमेकांशी संबंध असलेली दोन किंवा अधिक केवलवाक्ये दिली असता, ती एकत्र करून त्यांचे एक वाक्य बनविणे यालाच “वाक्यसंश्लेषण” असे म्हणतात. 

■ उदाहरणार्थ 
1. सकाळी आठ वाजण्याचा सुमार असावा. 
2. मी बाहेर जाण्याच्या तयारीत होतो.
3. इतक्यात मला तार मिळाली. 
4. तारेत लिहिले होते.
5. मुंबईस ताबडतोब निघून या.
→ वरील पाच वाक्ये एकत्रित करून हेच वृत्त पुढीलप्रमाणे लिहिता येईल. 
→ सकाळी आठ वाजण्याच्या सुमारास मी बाहेर जाण्याच्या तयारीत असताना मला ताबडतोब मुंबईस निघून येण्याबद्दल एक तार आली. 

■ वाक्‍यसंकलनाच्या वेळी दोन किंवा अधिक वाक्ये एकत्र केल्यानंतर जे एक जोडवाक्य तयार होते; ते केवल, मिश्र किंवा संयुक्त यांपैकी एखादे असते; म्हणजेच वाक्यसंकलन तीन प्रकारचे असते. 
1. दोन किंवा अनेक केवलवाक्यांचे एक केवलवाक्य बनविणे. 
2. दोन किंवा अनेक केवलवाक्यांचे एक संयुक्त वाक्य बनविणे. 
3. दोन किंवा अनेक केवलवाक्यांचे एक मिश्र वाक्य बनविणे.

(B) वाक्याच्या व क्रियापदाच्या अर्थावरून पडणाऱ्या प्रकाराचे वाक्यरूपांतर

1. होकारार्थी व नकारार्थी वाक्यांचे परस्पर वाक्यरूपांतर

■ वाक्याचा मूळ अर्थ कायम ठेवून वाक्‍यरूपांतर करावे लागते, त्यासाठी योग्य त्या शब्दाचे विरुद्ध रूप वापरावे. 
○ होकारार्थी वाक्याचे नकारार्थी वाक्यात रूपांतर करताना वाक्याचा अर्थ बदलू नये.
□ होकारार्थी वाक्याचे नकारार्थी करताना एखाद्या शब्दाचा विरुद्धार्थी शब्द वापरून वाक्य तयार करतात. दोन्ही वाक्यांचा अर्थ एकच असतो. 
□ शब्दांच्या मागे अ, अन्‌, न, ना, बे, गैर, विना यासारखे उपसर्ग लागून विरुद्धार्थी शब्द तयार होतात. 
□ विरुद्धार्थी शब्दामुळे होकारार्थी वाक्याचे नकारार्थी बनते.

■ उदाहरणार्थ 
1. तू येथे थांब. (होकारदर्शक) 
→ तू पुढे जाऊ नकोस. (नकारदर्शक) 
2. अमेरिका श्रीमंत राष्ट्र आहे. (होकारदर्शक) 
→ अमेरिका गरीब राष्ट्र नाही. (नकारदर्शक) 
3. मला सारे भाऊच आहेत. (होकारार्थी) 
→ मला एकही बहीण नाही. (नकारदर्शक) 
4. माझी विनंती फेटाळण्यात आली. (होकारार्थी) 
→ माझी विनंती मान्य करण्यात आली नाही. (नकारदर्शक) 
5. सर्वांनी खाली बसावे. (होकारदर्शक) 
→ कोणीही वर बसू नये. (नकारदर्शक) 
6. आजचा पेपर खूप सोपा आहे.(होकारदर्शक) 
→ आजचा पेपर अजिबात अवघड नाही. (नकारदर्शक)
7. तू आता मोठा झालास. (होकारदर्शक) 
→ तू आता लहान राहिलेला नाहीस. (नकारदर्शक) 
8. ती सुंदर आहे. (होकारदर्शक) 
→ ती कुरूप नाही. (नकारदर्शक)

2. प्रश्नार्थी व विधानार्थी वाक्यांचे परस्पर वाक्यरूपांतर

■ सामान्यपणे ज्या प्रश्‍नाचे उत्तर अपेक्षित आहे असा प्रश्‍न सरळ, साध्या पद्धतीने विचारला जातो; परंतु वाक्यपरिवर्तनाच्या दृष्टीने; 
○ विधानार्थी वाक्‍य नकारदर्शक असल्यास प्रश्‍न हे होकारदर्शक करतात. 
○ प्रश्‍न हे नकारदर्शक असल्यास विधानार्थी वाक्य होकारदर्शक करतात. 

■ उदाहरणार्थ 
1. शेक्सपिअरची नाटके कोणाला आवडत नाहीत? (प्रश्‍नार्थक) 
→ शेक्सपिअरची नाटके सर्वांनाच आवडतात. (विधानार्थी) 
2. मध्यरात्री स्मशानभूमीत कोण जाईल? (प्रश्‍नार्थक) 
→ मध्यरात्री स्मशानभूमीत कोणी जाणार नाही. (विधानार्थी) 
3. आम्ही तुमचे उपकार कसे विसरू? (प्रश्‍नार्थक) 
→ आम्ही तुमचे उपकार मुळीच विसरणार नाही. (विधानार्थी) 
4. मुलांच्या अभ्यासाची काळजी नको का? (प्रश्‍नार्थक) 
→ मुलांच्या अभ्यासाची काळजी घ्यायला हवी. (विधानार्थी)
5. जगी सर्व सुखी असा कोणी नाही. (विधानार्थी) 
→ जगी सर्व सुखी असा कोण आहे. ? (प्रश्‍नार्थक) 
6. हापूस आंबा सर्वांनाच आवडतो. (विधानार्थी) 
→ हापूस आंबा कोणाला आवडत नाही? (प्रश्‍नार्थक)

3. उद्गारार्थी व विधानार्थी वाक्यांचे परस्पर वाक्यरूपांतर

■ उद्गारार्थी वाक्याचे विधानार्थी वाक्य करताना;
○ वाक्यातील किती / काय / कोण हे उद्गारदर्शक शब्द तसेच, केवलप्रयोगी अव्यय असल्यास ते काढून टाकावे व वाक्याचा भाव कायम ठेवण्यासाठी पुढीलप्रमाणे नवीन शब्द घ्यावेत. 
○ सुंदर साठी → अत्यंत 
○ उंची / खोली साठी → खूप
○ गर्दी साठी → अतोनात
○ वेग साठी → फार 

■ उदाहरणार्थ 
1. किती सुंदर चित्र हे! (उद्गारवाचक) 
→ हे चित्र अत्यंत सुंदर आहे. (विधानार्थी) 
2. काय वेगात पळाला तो शर्यतीत! (उद्गारवाचक) 
→ तो शर्यतीत फार वेगात पळाला. (विधानार्थी) 
3. आज जत्रेत कोण गर्दी! (उद्गारवाचक) 
→ आज जत्रेत अतोनात गर्दी आहे. (विधानार्थी) 
4. केवढी उंच इमारत ही! (उद्गारवाचक) 
→ ही इमारत खूप उंच आहे. (विधानार्थी) 
5. काय अक्षर आहे तुझे! (उद्गारवाचक) 
→ तुझे अक्षर अत्यंत सुंदर आहे. (विधानार्थी) 
6. मी पक्षी झालो तर! (उद्गारवाचक) 
→ मला. पक्षी होण्याची फार इच्छा आहे. (विधानार्थी)
7. मी महाराष्ट्राचा मुख्यमंत्री असतो तर! (उद्गारवाचक)
→ मला महाराष्ट्राचा मुख्यमंत्री होण्याची फार इच्छा आहे. (विधानार्थी) 
8. तू फारच चतुर आहेस. (विधानार्थी) 
→ किती चतुर आहेस तू! (उद्गारवाचक)

4. आज्ञार्थी व विध्यर्थी वाक्यांचे परस्पर वाक्यरूपांतर

■ आज्ञार्थी वाक्यातून आज्ञा करणे, आशीर्वाद देणे, प्रार्थना, विनंती व उपदेश या गोष्टींचा बोध होतो
□ विध्यर्थी वाक्यातून कर्तव्य, शक्‍यता, योग्यता व इच्छा यांचा बोध होतो. 
□ अज्ञार्थी - विध्यर्थी परस्पर रूपांतर :
अज्ञार्थी : नागरिकांनो देशसेवा करा. 
विध्यर्थी : नागरिकांनी देशसेवा करावी. 
अज्ञार्थी : मुलांनो वडीलधाऱ्यांचे म्हणणे ऐका.
विध्यर्थी : मुलांनी वडीलधाऱ्यांचे म्हणणे ऐकावे. 
अज्ञार्थी : मुलांनो भरपूर खेळा. 
विध्यर्थी : मुलांनी भरपूर खेळावे. 

(C) वाक्याच्या मुख्य प्रकाराचे वाक्यरूपांतर व वाक्यसंश्लेषण

1. प्रधान व गौण वाक्यांचे परस्पर वाक्यरूपांतर

■ प्रधान वाक्य (मुख्य) व गौणवाक्य वाक्याचा अर्थ न बदलता त्याचे परस्पर रूपांतर करता येणे शक्‍य आहे. 
○ पहिल्या वाक्यातील गौणवाक्य दुसऱ्या वाक्यात प्रधान वाक्य (मुख्य)  झाले आहे. ते पुढील उदाहरणार्थात. 

■ उदाहरणार्थ 
1. जेव्हा शाळेची घंटा झाली, तेव्हा मी वर्गात जाऊन पोहोचलो होतो. 
→ जेव्हा मी वर्गात जाऊन पोहोचलो, तेव्हा शाळेची घंटा अद्याप व्हायची होती. 
2. घड्याळात नऊ वाजतात, तोच नळाचे पाणी गेले. 
→ जेव्हा नळाचे पाणी गेले, तेव्हा घड्याळात बरोबर नऊ वाजले होते. 
3. जे-जे चकाकते ते-ते सोने नव्हे. 
→ जे-जे सोने नसते तेदेखील कधी-कधी चकाकते.

2. केवल, संयुक्त व मिश्र वाक्यांचे परस्पर वाक्यरूपांतर

■ केवल, संयुक्त व मिश्र वाक्यांचे परस्पर वाक्यरूपांतर. पुढील दोन वाक्याचे परस्पर वाक्यरूपांतर
१. मला ताप आला आहे. 
२. मी शाळेस येणार नाही. 
○ केवल वाक्य 
→ मला ताप आल्यामुळे मी शाळेस जाणार नाही. 
○ संयुक्त वाक्य 
→ मला ताप आला आहे; म्हणून मी शाळेस जाणार नाही. 
○ मिश्र वाक्य 
→ मी शाळेस जाणार नाही, कारण मला ताप आला आहे. 
■ केवळ वाक्य म्हणजे साधे वाक्य असते. ज्यामध्ये केवळ एकच क्रियापद असते.
□ मिश्र वाक्य ही प्रधानत्वसूचक उभयान्वयी अव्ययांनी जोडलेली असतात.
□ संयुक्‍त वाक्य ही गौणत्वसूचक उभयान्वयी अव्ययांनी जोडलेली असतात.

■ केवल, संयुक्त व मिश्र वाक्यांचे परस्पर वाक्यरूपांतर. (Trick)
○ वाक्य कोणत्या प्रकारचे आहे, हे अर्थावरून ओळखावे.  
→ संयुक्त वाक्य : १) समुच्चय २) विकल्प ३) न्यूनत्व ४) परिणाम 
→ मिश्र वाक्य : १) स्वरूप २) उद्देश ३) कारण ४) संकेत 
● मिश्र वाक्य करण्यासाठी पुढील जोडीची उभयान्वयी अव्यये वापरली जातात. ( जो-तो, ज्याने-त्याने, ज्याला-त्याला, ज्याचा-त्याचा, जसा-तसा, जेव्हा-तेव्हा, जितका-तितका, जेथे-तेथे, जरी-तरी )
● अनेक वाक्‍यांपासून एकच केवल वाक्य तयार करावयाचे. झाल्यास शेवटचे क्रियापद कायम ठेऊन पहिल्या क्रियापदांना ऊन, हून, करिता, साठी, असताना, च, त, मुळे, वर यासारखे प्रत्यय जोडून एकच शेवटची मुख्य क्रिया कायम ठेवल्यास केवल वाक्य तयार होते.

3. केवल, संयुक्त व मिश्र वाक्यांचे परस्पर वाक्यसंश्लेषण

■ (अ) दोन किंवा अधिक वाक्यांचे एक केवल वाक्य बनवणे 
□ केवल वाक्यात एकच उद्देश व विधेय (मुख्य क्रियापद) असणे आवश्यक आहे. 
□ दोन किंवा अधिक वाक्ये जोडताना एका वाक्यातील क्रियापद मुख्य ठेवून इतर वाक्यातील क्रियापदांची - नामे, धातुसाधिते, विशेषणे किंवा क्रियाविशेषणे बनवावी. 
□ उदाहरणार्थ 
विधान : अ - मी चहा पितो. 
विधान : ब - माझ्या वडिलांना ते आवडत नाही.
○ केवल वाक्य : माझे चहा पिणे माझ्या वडिलांना आवडत नाही. 
विधान : अ - माझ्या आजीने मला एक डबा पाठविला. विधान : ब - त्यात खाण्याचे गोड पदार्थ होते. 
○ केवल वाक्य : माझ्या आजीने मला गोड खाऊचा एक डबा पाठविला.

■ (ब) दोन किंवा अधिक वाक्यांचे संयुक्‍त वाक्य बनवणे 
□ दोन किंवा अधिक केवल वाक्ये जोडण्यासाठी आणि, व, अथवा, किंवा ,म्हणून, पण, परंतु, परी, असे, इतका, एवढा, सबब यांसारख्या प्रधानत्वसूचक उभयान्वयी अव्ययानी जोडली तर संयुक्‍त वाक्ये बनतात. 
□ उदाहरणार्थ
विधान : अ - विजा चमकू लागल्या. 
विधान : ब - पाऊस सुरू झाला. 
○ संयुक्‍त वाक्य : विजा चमकू लागल्या आणि पावसास सुरुवात झाली. 
विधान : अ - वाटेत मोटार नादुरुस्त झाली. 
विधान : ब - मला यावयास उशीर झाला. 
○ संयुक्त वाक्य : वाटेत मोटार नादुरुस्त झाली सबब मला यावयास उशीर झाला.

■ (क) दोन किंवा अधिक केवल वाक्यांचे मिश्र वाक्य बनवणे.
□ दोन किंवा अधिक केवल वाक्ये जोडताना जर-तर, जरीतरी, कारण, म्हणजे, म्हणून का, की, यास्तव यासारख्या गौणत्वबोधक उभयान्वयी अव्ययांनी जोडून मिश्र वाक्ये बनतात. 
□ उदाहरणार्थ 
विधान : अ - गुरुजी म्हणाले. 
विधान : ब - पृथ्वी सूर्याभोवती फिरते. 
○ मिश्र वाक्य : गुरुजी म्हणाले, की पृथ्वी सूर्याभोवती फिरते. विधान : अ - उद्या सुट्टी मिळेल. 
विधान : ब - मी तुझ्या घरी येईन. 
मिश्र वाक्य : उद्या सुट्टी मिळाली, तर मी तुझ्या घरी येईन. 

■ नियम 1-: एकापाठोपाठ दोन घटना घडल्यास, पहिल्या क्रियादर्शक शब्दाला 
○ " च " प्रत्यय वापरून केवल वाक्य.
○ " आणि " वापरून संयुक्त वाक्य.
○ " जेव्हा-तेव्हा " वापरून मिश्र वाक्य करता येते. 
□ उदाहरण -: गुरुजी वर्गात आले. विद्यार्थी उभे राहिले. 
→ गुरुजी वर्गात येताच विद्यार्थी उभे रहिले. (केवल वाक्‍य) 
→ गुरुजी वर्गात आले आणि विद्यार्थी उभे राहिले. (संयुक्त वाक्य) 
→ जेव्हा गुरुजी वर्गात आले, तेव्हा विद्यार्थी उभे एहिले. (मिश्र वाक्‍य) 

■ नियम 2-: एका मोठ्या क्रियेच्या दरम्यान छोटी क्रिया घडल्यास, मोठी क्रिया दर्शविणाऱ्या क्रियापदाला 
○ " असताना " प्रत्यय ओडून केवल वाक्य.
○ " आणि " वापरून संयुक्त वाक्‍य. 
○ " जेव्हा-तेव्हा " वापरून मित्र वाक्य करता येते. 
□ उदाहरण -: लता गाणे म्हणत होती. कोणी तरी दगड फेकून मारला. 
→ लता गाणे म्हणत असताना कोणी तरी दगड फेकून मारला. (केवल वाक्य) 
→ लता गाणे म्हणत होती आणि कोणी तरी दगड फेकून मारला. (संयुक्त वाक्य) 
→ जेव्हा लता गाणे म्हणत होती तेव्हा कोणी तरी दगड फेकून मारला. (मिश्र वाक्य) 

■ नियम 3-: एक क्रिया करून दुसरी क्रिया केल्यास, पहिल्या क्रियापदाला 
○ " ऊन / हून " प्रत्यय वापरून केवल वाक्य. 
○ " आणि / व " वापरून संयुक्त वाक्य.
○ " जेव्हा तेव्हा " वापरून मिश्र वाक्य करता येते. 
□ उदाहरण -: मी बाजारात जातो. मी भाजी आणतो.
→ मी बाजारात जाऊन भाजी आणतो. (केवल वाक्य) 
→ मी बाजारात जातो व भाजी आणतो. (संयुक्त वाक्य) 
→ जेव्हा मी बाजारात जातो तेव्हा भाजी आणतो. (मिश्र वाक्य) 

■ नियम 4-: पहिल्या वाक्याच्या विरुद्ध कल्पना दुसर्‍या वाक्यात असेल तर, पहिल्या क्रियेला 
○ " ऊन " प्रत्यय वापरून केवल वाक्य.
○ " पण, परंतु " वापरून संयुक्त वाक्य.
○ " जरी-तरी " वापरून मिश्र वाक्य करता येते. 
□ उदाहरण -: त्याला निमंत्रण दिले. तो आला नाही.
→ निमंत्रण देऊनही तो आला नाही. (केवल वाक्य) 
→ त्याला निमंत्रण दिले; परंतु तो आला नाही. (संयुक्त वाक्य)  
→ जरी त्याला निमंत्रण दिले; तरी तो आला नाही. (मिश्र वाक्य) 

■ नियम 5-: कारण व परिणाम असेल तर 
○ " मुळे / ऊन " प्रत्यय जोडून केवल वाक्य. 
○ " आणि / व " वापरून सयुक्त वाक्य.
○ " कारण / कारण की " वापरून मिश्र वाक्य करता येते. 
□ उदाहरण -: विठ्ठल परीक्षेत उत्तीर्ण झाला. त्याने प्रामाणिकपणे अभ्यास केला. 
→ प्रामाणिकपणे अभ्यास केल्यामुळे, विठ्ठल परीक्षेत उत्तीर्ण झाला. (केवल वाक्य)
→ विठ्ठलने प्रामाणिकपणे अभ्यास केला आणि परीक्षेत उत्तीर्ण झाला. (संयुक्त वाक्य) 
→ विठ्ठल परीक्षेत उत्तीर्ण झाला; कारण की त्याने प्रामाणिकपणे अभ्यास केला. (मिश्र वाक्य) 

■ नियम 6-: पहिल्या कृतीवर दुसरी कृती अवलंबून असेल तर पहिल्या क्रियादर्शक शब्दाला 
○ " ऊन " प्रत्यय जोडून केवल वाक्य.
○ " व / आणि " वापरून संयुक्त वाक्य करता येते. 
□ उदाहरण -: रामूने काठी घेतली. त्याने कुत्र्याला झोडपले. 
→ रामूने काठी घेऊन कुत्र्याला झोडपले. (केवल वाक्य)
→ रामूने काठी घेतली व कुत्र्याला झोडपले. (संयुक्त वाक्य) 

■ नियम 7-: कृती व उद्देशदर्शक वाक्याचे केवल वाक्य करण्यासाठी उद्देशदर्शक क्रियापदाला 
○ " साठी " प्रत्यय केवल वाक्‍यला जोडावा.
○ " म्हणून " वापरून मिश्र वाक्य करावे. 
□ उदाहरण -: आमचे शरीर सुदृढ व्हावे. आम्ही योगासने करतो.
-> शरीर सुदृढ होण्यासाठी आम्ही योगासने करतो. (केवल वाक्‍य) 
-> आमचे शरीर सुदृढ व्हावे म्हणून आम्ही योगासने करतो. (मिश्र वाक्य) 

■ नियम 8-: दुसरी कृती करण्यासाठी पहिली कृती अट असेल तर पहिल्या क्रियापदाला 
○ " वर " प्रत्यय वापरून केवल वाक्य.
○ " आणि" वापरून संयुक्त वाक्य.
○ " जर-तर " वापरून मिश्र वाक्‍य करावे. 
□ उदाहरण -: उद्या सुटी मिळेल. मी गावाला जाईल. 
-> उद्या सुटी मिळाल्यावर, मी गावाला जाईल. (केवल वाक्य) 
-> उद्या सुटी मिळेल आणि मी गावाला जाईल. (संयुक्त वाक्य) 
-> जर उद्या सुटी मिळाली तर मी गावाला जाईल. (मिश्र वाक्‍य)

-----------------------------------------------

भाग B - PYQ चा मास्टर सराव

••• प्रकरण आधारित ALL old PYQ •••

🔰 सराव नं.(1) - आकडेवारी आधारित

🔰 सराव नं.(2) - व्याख्या आधारित

🔰 सराव नं.(3) - उदाहरण आधारित

🔰 MPSC : राज्यसेवा (गट अ) PYQ

🔰 MPSC : Combine (गट ब व क) PYQ

🔰 MPSC : तांत्रिकसेवा (इंजि,कृषी,वन) PYQ

🔰 म.पो. 2023 - 2026 पर्यंतचे PYQ

🔰 म.पो. 2017 - 2021 पर्यंतचे PYQ

🔰 म.पो. 2011 - 2016 पर्यंतचे PYQ

🔰 सरळसेवा 2024 - 2026 पर्यंतचे PYQ

🔰 सरळसेवा 2018 - 2023 पर्यंतचे PYQ

राठोड सर निर्मित - राज्य लोकसेवा आयोग , सरळसेवा पद भरती, TCS , IBPS , पोलीस भरती व इतर राज्य विभाग भरती परीक्षा PYQ आधारित मराठी स्मार्ट नोट्स + मास्टर सराव